હિંદુ શાસ્ત્રોએ વર્ણન કર્યું છે કે મહાયુગના દરેક ચક્રમાં 4 યુગો છે – સત્ય, ત્રેતા, દ્વાપર અને કલિયુગ. એક “મન્વંતરા” માં 71 મનયુગ ચક્ર છે. પ્રથમ મન્વંતરાની અધ્યક્ષતા સ્વયંભુ મનુએ કરી હતી. આપણે અત્યારે સાતમા મન્વંતરામાં છીએ જેની અધ્યક્ષતા વૈવસ્વત મનુ છે.  

ભગવાન વિષ્ણુએ આ 4 યુગમાં 24 અવતાર લીધા છે. આ અવતારોનો નીચે ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.  

  1. કુમાર અવતાર (સનક, સનંદન, સનાતન અને સનથ કુમાર) 
  2. યંગ્યેશ્વર  
  3. વરાહ  
  4. નારદ    
  5. નર-નારાયણ  
  6. કપિલ  
  7. દત્તાત્રેય  
  8. યજ્ઞ રૂપ  
  9. ઋષભા  
  10. પૃથુ  
  11. હમસા  
  12. મીના  
  13. ચક્રધર  
  14. કુરમા
  15. ધન્વંતરી  
  16. મોહિની  
  17. નરસિંહ  
  18. વામન
  19. પરશુરામ  
  20. વેદ વ્યાસ  
  21. શ્રી રામ  
  22. બલરામ  
  23. બુદ્ધ  
  24. કલ્કી  

ઉપરોક્ત 24 અવતારમાંથી, ભગવાન વિષ્ણુએ પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે મુખ્યત્વે નીચેના 10 અવતાર લીધા છે. ધર્મ, 

  • મત્સ્ય અવતાર  

મત્સ્યનો અર્થ સંસ્કૃતમાં "માછલી" થાય છે અને મત્સ્ય અવતાર એ ભગવાન વિષ્ણુ દ્વારા માછલીના રૂપમાં લીધેલો અવતાર છે. જેમ પાણીની હોડી કોઈને પણ અવરોધ વિના કિનારે લઈ જાય છે, તેવી જ રીતે ભગવાન વિષ્ણુએ મત્સ્ય (એટલે ​​કે માછલી) અવતાર તરીકે અવતાર લીધો અને પ્રલય દરમિયાન તમામ પવિત્ર ગ્રંથો અને વેદોને બચાવ્યા (જલ-પ્રલય).

 
  • કુરમા અવતાર  

કુરમા એટલે કાચબો. ભગવાન વિષ્ણુએ એક વિશાળ કાચબાના રૂપમાં અવતાર લીધો અને પૃથ્વી માતાને વિનાશથી બચાવી. જ્યારે દેવો અને અસુરો સમુદ્ર મંથન કરતા હતા (સમુદ્ર મંથન) સમુદ્રમાંથી મૂલ્યવાન વસ્તુઓ મેળવવા માટે, ભગવાન વિષ્ણુએ કાચબાનું રૂપ ધારણ કર્યું મંદરાંચલ પર્વત (પર્વત મંદરાચલ), તેની પીઠ પર અને તેની પીઠ પર એક મોટી જગ્યા બનાવવામાં આવી હતી. મંદારા પર્વતનો ઉપયોગ સમુદ્ર મંથન માટે ધરી તરીકે થતો હતો.

 
  • વરાહ અવતાર  

જેમ ચંદ્રમાં બધા જ સ્થળો સાથે પણ ચમકે છે, તેવી જ રીતે ભગવાન વિષ્ણુએ વરાહ (સૂવર) અવતાર પર પોતાના દાંડી પર પૃથ્વીને ઉત્થાન કરી, જે મોટા મહાસાગર (રસતલ)માં ઊંડે ડૂબી ગઈ હતી.

જ્યારે રાક્ષસ હિરણ્યાક્ષે પૃથ્વીને સંતાડી, ત્યારે બ્રહ્માએ ભગવાન વિષ્ણુને પૃથ્વીને રાક્ષસની ચુંગાલમાંથી છોડાવવા વિનંતી કરી. પછી બ્રહ્માના નસકોરામાંથી એક નાનું ડુક્કર નીકળ્યું અને ટૂંક સમયમાં જ વિશાળ પ્રમાણ ધારણ કર્યું. ભૂંડ બીજું કોઈ નહીં પણ ભગવાન વિષ્ણુ પોતે હતું. ભગવાન વરાહએ ભુ દેવીને શોધી કાઢ્યા અને તેમને તેમની દાંડી વડે ઉપાડ્યા.

 
  • નરસિંહ અવતાર  

નરસિંહ અવતાર (નરનો અર્થ "માણસ" અને સિંહનો અર્થ "સિંહ" થાય છે) એ અંશ-પુરુષ અને અંશ-સિંહના રૂપમાં ભગવાન વિષ્ણુનો ચોથો અવતાર હતો જેણે નિરાશાજનક રાક્ષસ રાજા હિરણ્યકશિપુનો વધ કર્યો અને પ્રિય ભક્ત પ્રહલાદને તેના દૈત્ય પિતાની ચુંગાલમાંથી બચાવ્યો. આ અવતાર સત્યયુગમાં થયો હતો. નરસિંહનું માથું સિંહનું હતું અને શરીર સિંહના પંજાવાળા માણસનું હતું.

ભગવાન નરસિંહે રાક્ષસનું પેટ ફાડી નાખ્યું અને નાશ કર્યો હિરણ્યકશ્યપનું શરીર જેવું ભરમાર (કાળો ભમરો) ફૂલનો નાશ કરે છે.  

 
  • વામન અવતાર  

ભગવાન વિષ્ણુએ અહંકારી રાજા બલિના અહંકારનો નાશ કરવા માટે વામન (વામન બ્રાહ્મણ) અવતાર તરીકે જન્મ લીધો હતો. ભગવાન વિષ્ણુના વામન અવતારને "ત્રિવિક્રમણ" તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે જેનો અર્થ થાય છે ત્રણ પગલાં (કારણ કે વામને અસુર બલિ પાસેથી માત્ર ત્રણ પગલાંમાં સમગ્ર બ્રહ્માંડ જીતી લીધું અને તેને ભગવાન ઇન્દ્રને પાછું આપ્યું.) ભગવાન વામને રાજા બલી દ્વારા કરવામાં આવેલા યજ્ઞ દરમિયાન દક્ષિણા (દાન અથવા માનદ વેતન) તરીકે 3 પગથિયાંમાં જમીનની માંગ કરી હતી. ભગવાને આખા 3 લોકને 2 પગલામાં માપ્યા. જ્યારે તેમનું પગલું બ્રહ્મલોકમાં પહોંચ્યું, ત્યારે બ્રહ્માજીએ તેમના પગ ધોઈ નાખ્યા અને પાણી એકઠું કર્યું.કમંડલ’. એ જ પાણીમાં ફેરવાઈ ગયું ગંગા-જલ. ભગવાન તેમના 3 મૂકે છેrd રાજા બાલીના માથા પર પગ મૂક્યો, અને રાજા બાલીને મોકલ્યો 'પાતાલલોકા’. 

 
  • પરશુરામ અવતાર  

ભગવાન વિષ્ણુએ ભૃગુ વંશમાં પરશુરામ તરીકે જન્મ લીધો હતો. ભગવાન પરશુરામે તમામ પાપી ક્ષત્રિયોને મારી નાખ્યા, જેઓ ક્ષત્રિય ધર્મનું પાલન કરતા ન હતા અને વિશ્વમાં પાયમાલી મચાવી રહ્યા હતા.    

 
  • રામ અવતાર  

ભગવાન વિષ્ણુએ તેમના પુત્ર તરીકે અયોધ્યાના રાજા મહારાજ દશરથના પરિવારમાં અયોધ્યામાં રામ અવતાર લીધો હતો. રામ અવતાર તરીકે, તેણે રાવણ (રાક્ષસ દશાનન) ને તેના દૈવી શસ્ત્રોનો ઉપયોગ કરીને અને તેના દસ માથા કાપીને, જે દસ જુદી જુદી દિશામાં ફેંકવામાં આવ્યા હતા તેને હરાવ્યા અને મારી નાખ્યા.  

આમ, દેવતાની જેમ ઈન્દ્રએ તેમનું સ્વર્ગનું રાજ્ય પાછું મેળવ્યું, અને ભગવાન રામે પૃથ્વી પર ધર્મની સ્થાપના કરી અને તેથી તેઓ 'મર્યાદા પુરુષોત્તમા' તરીકે ઓળખાયા.  

 
  • બલરામ અવતાર  

ભગવાન વિષ્ણુએ બલરામના રૂપમાં જન્મ લીધો હતો અને આ જન્મમાં બલદેવના રૂપમાં ભગવાન ખૂબ જ સુંદર અને ચમકતા દેખાતા હતા જાણે કે આખું વાદળી વાદળ તેમની આસપાસ વીંટળાયેલું હોય. એવું લાગે છે કે ભગવાન હલધરના શસ્ત્રથી ડરીને યમુનાજી નદી પોતાના કપડામાં સંતાઈ રહી છે.હાલ" (હળ). 

 
  • બુદ્ધ અવતાર  

ભગવાને બુદ્ધ તરીકે જન્મ લીધો હતો, અને આ અવતારમાં તેમણે નિર્દોષ પ્રાણીઓની બિનજરૂરી કતલની નિષ્ઠાપૂર્વક ટીકા કરી હતી. આવી હત્યા અને બલિદાન કેટલાક લોકોના જૂથ દ્વારા કરવામાં આવતા હતા જેમણે આવી હત્યાઓને યજ્ઞમાં અર્પણ તરીકે યોગ્ય ઠેરવી હતી. ભગવાન બુદ્ધે આવી ધાર્મિક વિધિઓની ટીકા કરી અને માનવ સમાજને શાંતિ, સહિષ્ણુતા અને અહિંસાનો ઉપદેશ આપ્યો.  

 
  • કલ્કી અવતાર  

ભગવાન વિષ્ણુ કલ્કિ અવતાર તરીકે જન્મ લેશે અને ભગવાન કલ્કિનું ગૌરવપૂર્ણ સ્વરૂપ ધારણ કરશે અને રાક્ષસો અને મલ્લેચ્છ (દુષ્ટ લોકો) ને મારી નાખશે અને આ કલિયુગનો અંત સૂચવે છે.  

ભવિષ્ય મલ્લિકા અનુસાર, ચાર યુગના અંતે ભગવાન વિષ્ણુના ભક્તો માટે સમર્પિત એક યુગ હશે. આ યુગને ‘આદ્ય સત્ય યુગ’ અથવા ‘સંગમ યુગ’ અથવા ‘અનંત યુગ’ કહેવામાં આવશે.   ભવિષ્ય મલ્લિકા મુજબ, ભગવાન વિષ્ણુ કરશે લો ચાર યુગોથી ભક્તોની ઈચ્છાઓ અને ઈચ્છાઓ પૂર્ણ કરવા માટે કલ્કી અવતાર, અને તે 1009 વર્ષ સુધી ભક્તોને સુખ, સમૃદ્ધિ અને શાંતિ પ્રદાન કરશે.  

 

"જય જગન્નાથ"