हिंदू धर्मग्रंथांनी वर्णन केले आहे की महायुगाच्या प्रत्येक चक्रात ४ युगे आहेत – <<<कासेग१>>> सत्य, त्रेता, द्वापर सत्य, त्रेता, द्वापर आणि कलियुग. एका "मन्वंतरा" मध्ये 71 मनयुग चक्रे आहेत. पहिल्या मन्वंतराचे अध्यक्ष स्वयंभू मनू होते. आपण सध्या वैवस्वत मनूच्या अध्यक्षतेखाली असलेल्या सातव्या मन्वंतरामध्ये आहोत.
भगवान विष्णूने या ४ युगात २४ अवतार घेतले आहेत. या अवतारांचा खाली उल्लेख केला आहे.
- कुमार अवतार (सनक, सनंदन, सनातन आणि सनथ कुमार)
- यंग्येश्वर
- वराह
- नारद
- नर-नारायण
- कपिल
- दत्तात्रेय
- यज्ञ रूपा
- ऋषभा
- पृथु
- हमसा
- मीना
- चक्रधर
- कुरमा
- धन्वंतरी
- मोहिनी
- नरसिंह
- वामन
- परशुराम
- वेद व्यास
- श्री रामा
- बलराम
- बुद्ध
- कल्की
वरील २४ अवतारांपैकी भगवान विष्णूने मुख्यत्वेकरून १० अवतार घेतले आहेत. धर्म,
- मत्स्य अवतार
मत्स्य म्हणजे संस्कृतमध्ये “मासे” आणि मत्स्य अवतार हा भगवान विष्णूने माशाच्या रूपात घेतलेला अवतार आहे. पाण्याची बोट ज्याप्रमाणे कोणालाही कोणत्याही अडथळ्याशिवाय किनाऱ्यावर घेऊन जाते, त्याचप्रमाणे भगवान विष्णूने मत्स्य (म्हणजे मासे) अवतार धारण केला आणि महाप्रलयाच्या वेळी सर्व पवित्र ग्रंथ आणि वेद वाचवले (जल-प्रलय).
- कूर्मा अवतार
कुरमा म्हणजे कासव. भगवान विष्णूने महाकाय कासवाच्या रूपात अवतार घेतला आणि पृथ्वी मातेला विनाशापासून वाचवले. जेव्हा देव आणि असुर समुद्रमंथन करत होते.समुद्र मंथन) महासागरातून मौल्यवान वस्तू मिळवण्यासाठी, भगवान विष्णूंनी कासवाचे रूप घेतले. मंदारांचल पर्वत (मंदाराचल पर्वत), त्याच्या पाठीवर आणि त्याच्या पाठीवर एक मोठा डाग तयार झाला होता. मंदारा पर्वताचा उपयोग समुद्रमंथनासाठी अक्ष म्हणून केला जात असे.
- वराह अवतार
चंद्र ज्याप्रमाणे सर्व डागांसह देखील चमकतो, त्याचप्रमाणे भगवान विष्णूने वराह (डुक्कर) अवताराच्या रूपात आपल्या दांड्यावरील पृथ्वीला उंच केले, जी मोठ्या महासागरात (रसातल) खोलवर बुडली होती.
जेव्हा हिरण्यक्ष राक्षसाने पृथ्वी लपवून ठेवली तेव्हा ब्रह्मदेवाने भगवान विष्णूंना राक्षसाच्या तावडीतून पृथ्वीची सुटका करण्याची विनंती केली. त्यानंतर ब्रह्मदेवाच्या नाकपुड्यातून एक लहान डुक्कर निघाला आणि लवकरच त्याने प्रचंड प्रमाणात ग्रहण केले. वराह दुसरे कोणी नसून स्वतः भगवान विष्णू होते. भगवान वराहाने भू देवी शोधून काढल्या आणि तिला आपल्या दांडीने उचलले.
- नरसिंह अवतार
नरसिंह अवतार (नारा म्हणजे “माणूस” आणि सिंह म्हणजे “सिंह”) हा भगवान विष्णूचा भाग-पुरुष आणि अंश-सिंहाच्या रूपात चौथा अवतार होता ज्याने निरंकुश राक्षस राजा हिरण्यकशिपूचा वध केला आणि प्रिय भक्त प्रल्हादला त्याच्या राक्षस पित्याच्या तावडीतून वाचवले. हा अवतार सत्ययुगात झाला. नरसिंहाचे डोके सिंहाचे होते आणि शरीर सिंहाचे पंजे असलेल्या माणसाचे होते.
भगवान नरसिंहाने राक्षसाचे पोट फाडून नष्ट केले हिरण्यकश्यपाचे शरीरासारखे भरमार (काळा बीटल) फुलाचा नाश करतो.
- वामन अवतार
अहंकारी राजा बळीचा अहंकार नष्ट करण्यासाठी भगवान विष्णूने वामन (बटू ब्राह्मण) अवतार म्हणून जन्म घेतला. भगवान विष्णूचा वामन अवतार "त्रिविक्रमण" या नावानेही ओळखला जातो, ज्याचा अर्थ तीन पावले आहेत (कारण वामनाने असुरबलीपासून अवघ्या तीन पावलांमध्ये संपूर्ण विश्व जिंकले आणि ते भगवान इंद्राला परत दिले.) भगवान वामनने राजा बळीने केलेल्या यज्ञाच्या वेळी दक्षिणा (दान किंवा मानधन) म्हणून 3 पावले मोजता येईल अशी जमीन मागितली. परमेश्वराने संपूर्ण 3 लोकास 2 चरणात मोजले. जेव्हा त्यांची पावले ब्रम्हलोकाला पोहोचली, तेव्हा ब्रम्हाजींनी पाय धुतले आणि पाणी गोळा केले.कमंडल’. त्याच पाण्यात रूपांतर झाले गंगा-जल. प्रभूने त्याचे ३ ठेवलेरा राजा बळीच्या मस्तकावर पाऊल टाकले आणि राजा बळीला पाठवले.पाटललोका’.
- परशुराम अवतार
भगवान विष्णूने परशुराम म्हणून भृगु वंशात जन्म घेतला. भगवान परशुरामांनी सर्व पापी क्षत्रियांचा वध केला, जे क्षत्रिय धर्माचे पालन करत नव्हते आणि जगात नासधूस करत होते.
- राम अवतार
भगवान विष्णूंनी अयोध्येत राम अवतार अयोध्येचा राजा महाराज दशरथ यांच्या कुटुंबात पुत्र म्हणून घेतला. राम अवतार म्हणून, त्याने रावणाचा (राक्षस दशानन) पराभव केला आणि त्याचा वध केला, त्याच्या दैवी शस्त्रांचा वापर करून आणि दहा वेगवेगळ्या दिशेने फेकलेली त्याची दहा डोकी कापून.
अशा प्रकारे, इंद्राप्रमाणे देवतांनी त्यांचे स्वर्गाचे राज्य परत मिळवले आणि भगवान रामाने पृथ्वीवर धर्माची स्थापना केली आणि म्हणून त्यांना 'मर्यादा पुरुषोत्तमा' असे संबोधले गेले.
- बलराम अवतार
भगवान विष्णूने बलरामाच्या रूपात जन्म घेतला आणि या जन्मात बलदेवाच्या रूपात भगवान अतिशय सुंदर आणि तेजस्वी दिसत होते जणूकाही संपूर्ण निळ्या ढगाच्या कपड्यांसारखे लपेटले गेले होते. भगवान हलधराच्या शस्त्राला घाबरून यमुनाजी नदी आपल्या कपड्यात लपून बसल्यासारखे दिसते.हाल" (नांगर).
- बुद्ध अवतार
प्रभूने बुद्ध म्हणून जन्म घेतला आणि या अवतारात त्यांनी निष्पाप प्राण्यांच्या अनावश्यक कत्तलीवर मनापासून टीका केली. अशा हत्येला यज्ञात प्रसाद म्हणून न्याय देणाऱ्या काही लोकांच्या गटाकडून अशी हत्या आणि यज्ञ केले जात होते. भगवान बुद्धांनी अशा कर्मकांडांवर टीका केली आणि मानवी समाजाला शांतता, सहिष्णुता आणि अहिंसेचा उपदेश केला.
- कल्की अवतार
भगवान विष्णू कल्कि अवतार म्हणून जन्म घेतील आणि भगवान कल्किचे तेजस्वी रूप धारण करतील आणि राक्षस आणि मल्लेच्छांचा (दुष्ट लोक) वध करतील आणि हे कलियुगाचा अंत दर्शवेल.
भविष्यमल्लिका यांच्या मते, चार युगांच्या शेवटी भगवान विष्णूच्या भक्तांसाठी एक युग समर्पित असेल. या युगाला ‘आद्य सत्ययुग’ किंवा ‘संगम युग’ किंवा ‘अनंत युग’ असे म्हटले जाईल. भविष्यमल्लिका नुसार, भगवान विष्णू करतील घ्या चार युगातील भक्तांच्या इच्छा आणि इच्छा पूर्ण करण्यासाठी कल्कि अवतार आणि तो 1009 वर्षे भक्तांना सुख, समृद्धी आणि शांती प्रदान करेल.
"जय जगन्नाथ"
