{પ્રથમ સ્કંધ}
{પ્રકરણ બે}
શ્રી વ્યાસજી કહે છે- શૌનકાદીના પ્રશ્નો સાંભળીને, બ્રહ્મવાદી ઋષિઓ (ઋષિઓ), ઉગ્રશ્રવ, રોમહર્ષના પુત્ર, આનંદથી ભરાઈ ગયા. તેણે આવો શુભ પ્રશ્ન પૂછવા બદલ ઋષિમુનિઓની પ્રશંસા કરી અને અભિનંદન આપ્યા અને બોલવા લાગ્યા.
સુત જીએ કહ્યું- તે સમયે, જ્યારે શ્રી શુકદેવ જીનો યજ્ઞોપવિત સંસ્કાર (એક અત્યંત પવિત્ર વિધિ જેમાં પવિત્ર દોરો પહેરવામાં આવે છે, મોટે ભાગે બ્રાહ્મણો દ્વારા) કરવામાં આવ્યો ન હતો. જ્યારે સાંસારિક અથવા વૈદિક કર્મકાંડ કરવાનો શુભ સમય આવ્યો ન હતો. તે (શુખદેવ જી) એકલા, સન્યાસ (ત્યાગનું જીવન, દરેક વસ્તુનું શુદ્ધિકરણ) લેવાના આશયથી ચાલ્યા ગયા. તેને આટલી નાની ઉંમરે ઘર અને બધું છોડીને જતા જોઈને તેના પિતા વ્યાસજીએ ‘દીકરા! પુત્ર!' અલગ થવાના ભય અને તેના પુત્ર સાથે વિદાય થવાના દુ:ખથી પ્રેરિત.
તે સમયે, ગુણાતીતમાં લીન થઈને, વૃક્ષોએ શુકદેવજી વતી જવાબ આપ્યો. હું મહાન ઋષિ શ્રી શુકદેવજીને નમસ્કાર કરું છું, જેઓ સૌના હૃદયમાં બિરાજમાન છે.
શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણનો આ ગ્રંથ, દરેકમાં ભક્તિની લહેર ફેલાવે છે, તે અત્યંત દિવ્ય અને રહસ્યમય છે. તે બધા વેદોનો સાર છે અને જ્યારે સંપૂર્ણ ઇમાનદારી, ભક્તિ અને શુદ્ધતા સાથે વાંચવામાં આવે ત્યારે તે પરમ ભગવાનના સાચા સ્વરૂપનો અનુભવ કરવામાં અને જાગૃત કરવામાં મદદ કરે છે.
શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણ
આ દુનિયામાં અજ્ઞાનતા અને આધ્યાત્મિક જ્ઞાનના અભાવના અંધકારમાં ફસાયેલા લોકો માટે આધ્યાત્મિક સિદ્ધાંતોને પ્રકાશિત કરતો અનોખો દીવો છે. આવા આધ્યાત્મિક સાધકો પ્રત્યેની કરુણાને લીધે, મહાન ઋષિ શ્રી શુકદેવજી આ શુદ્ધ, આનંદકારક અને જીવન બદલતા પુરાણ (ગ્રંથ)નું વર્ણન અને વર્ણન કરે છે. હું તેમને મારા આદર અર્પણ કરું છું.
મનુષ્યોમાં ભગવાનના સર્વશ્રેષ્ઠ અવતાર, નર-નારાયણ, તમામ ઋષિઓ, દેવી સરસ્વતી અને શ્રી વ્યાસદેવજીને વંદન કરતી વખતે આ શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણનું વાંચન કરવું જોઈએ, જેથી કરીને દુનિયાના તમામ ભ્રમ અને દુખમાંથી મુક્તિ મેળવી શકાય.
બધા ઋષિઓને સંબોધન
સુત જી આગળ કહે છે-
તમે બધાએ સમગ્ર વિશ્વના કલ્યાણ માટે ખૂબ જ સુંદર પ્રશ્ન પૂછ્યો છે, કારણ કે આ પ્રશ્ન શ્રી કૃષ્ણ સાથે સંબંધિત છે અને તે આત્મશુદ્ધિ તરફ દોરી જાય છે. મનુષ્ય માટે શ્રેષ્ઠ ધર્મ એ છે જે ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ પ્રત્યે ભક્તિ તરફ દોરી જાય છે. એવી ભક્તિ જે બધી ઈચ્છાઓ અને અપેક્ષાઓથી મુક્ત, નિઃસ્વાર્થ અને અચળ રહે.
આવી ભક્તિ સાથે, વ્યક્તિ કૃતજ્ઞતાની સ્થિતિમાં ડૂબી જાય છે અને આત્માના સ્વરૂપમાં આપણામાં રહેલા પરમ ભગવાનની અનુભૂતિને પ્રાપ્ત કરે છે, જે હૃદયમાં શુદ્ધ આનંદનું મૂર્ત સ્વરૂપ છે. એકવાર ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ પ્રત્યેની ભક્તિ ઉભી થાય છે, નિઃસ્વાર્થ જ્ઞાન અને અખંડિતતાની અભિવ્યક્તિ થાય છે, કારણ કે વ્યક્તિ બિનશરતી પ્રેમ સાથે તેમનામાં સંપૂર્ણ રીતે સમાઈ જાય છે.
ધર્મના માર્ગને યોગ્ય રીતે અનુસર્યા પછી પણ, જો વ્યક્તિ ભગવાનની દિવ્ય કથાઓ સાંભળીને અભિભૂત ન થાય, અને નિઃસ્વાર્થ ભક્તિના આનંદનો અનુભવ ન કરે, તો તે બધું વ્યર્થ છે.
ધર્મ
ધર્મનો હેતુ મોક્ષ (મુક્તિ; મોક્ષ) છે. તેનો ઉપયોગ સંપત્તિ મેળવવાના સાધન તરીકે થવો જોઈએ નહીં. સંપત્તિનો ઉપયોગ ધર્મ ખાતર કરવાનો છે, ભૌતિકવાદી ઇચ્છાઓ અને આનંદ માણવા માટે નહીં. ભૌતિક ઈચ્છાઓનો હેતુ ઈન્દ્રિયોને સંતોષવાનો નથી, પણ જીવન ટકાવી રાખવાનો છે. જીવનનો હેતુ પણ સત્ય અને જ્ઞાનની શોધ છે. સ્વર્ગમાં જવું એ માનવ જીવનનો અંતિમ હેતુ નથી.
ઉચ્ચ આધ્યાત્મિક શાણપણ અને જ્ઞાન ધરાવતા લોકો અથવા જ્ઞાનના અવિભાજ્ય, અદ્વિતીય, આનંદમય સ્વરૂપને તત્વ (અંતિમ સર્વોચ્ચ સત્ય) તરીકે સંબોધે છે, જેને કેટલાક બ્રહ્મા (આ સમગ્ર બ્રહ્માંડના સર્જક), કેટલાક પરમાત્મા (અંતિમ આત્મા) અને કેટલાક ભગવાન (ભગવાન) તરીકે સંબોધે છે. ભક્ત ઋષિઓ જ્ઞાન અને ત્યાગની સાથે ભાગવત શ્રવણ દ્વારા તેમના હૃદયમાં તે પરમ સત્યનો અનુભવ કરે છે.
શૌનકાદી ઋષિઓ! આ જ કારણ છે કે મનુષ્યોએ પોતપોતાના વર્ણો અને આશ્રમોને ધર્મ અનુસાર આચરણ કરવું જોઈએ, કારણ કે તે ભગવાનને પ્રસન્ન કરે છે. તેથી, વ્યક્તિએ ખંતપૂર્વક, એકાગ્ર મન સાથે, દયાળુ પરમ ભગવાનની દરરોજ જપ, ધ્યાન અને પૂજામાં વ્યસ્ત રહેવું જોઈએ.
કર્મ
કર્મની ગાંઠ ખૂબ જ મજબૂત હોય છે. જ્ઞાની વ્યક્તિ ભગવાન પ્રત્યેના ચિંતન અને ભક્તિની તલવારથી તે ગાંઠ કાપી નાખે છે. તો પછી ભગવાનની દિવ્ય કથાઓ કોને ન ગમે?
શૌનકાદી ઋષિઓ! પવિત્ર સ્થળોની મુલાકાત લેવાથી સેવા કરવાની ઈચ્છા થાય છે, ત્યારબાદ દૈવી વાર્તાઓ સાંભળવાની ઈચ્છા થાય છે, જે આપણી શ્રદ્ધાને મજબૂત બનાવે છે, જે ભગવાનની વાર્તાઓમાં ઊંડો રસ પેદા કરે છે. શ્રી કૃષ્ણનો મહિમા સાંભળવા અને ગાવાથી આપણને શુદ્ધિ મળે છે.
શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણ વાંચવાની અસર
ભગવાન પોતે એવા લોકોના હૃદયમાં પ્રવેશ કરે છે જેઓ નિષ્ઠાપૂર્વક, નિઃસ્વાર્થપણે અને નિષ્ઠાપૂર્વક દૈવી વાર્તાઓ સાંભળે છે, અને તમામ નકારાત્મક સંસ્કારો અથવા વૃત્તિઓનો નાશ કરે છે, કારણ કે તેઓ શુદ્ધ હૃદયના લોકો માટે શાશ્વત શુભચિંતક અને દયાળુ છે.
શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણનું સતત વાંચન કે શ્રવણ કર્યા પછી, અથવા ભગવાનના ભક્તોની હાજરીમાં અને આસપાસ હોવા છતાં, આપણી અંદરની બધી નકારાત્મકતાનો નાશ થાય છે, અને શ્રી કૃષ્ણ માટે કાયમી નિઃસ્વાર્થ પ્રેમની પ્રાપ્તિ થાય છે. પછી વ્યક્તિ રજસ અને તમસથી મુક્ત બને છે, એટલે કે વાસના અને લોભ જેવી લાગણીઓ અથવા વિચારોથી મુક્તિનો અનુભવ કરે છે, અને સત્વમાં ડૂબી જાય છે, એટલે કે શાંત, શાંતિ અને કરુણા, કૃતજ્ઞતા અને શુદ્ધતાની સ્થિતિ.
આ રીતે, જ્યારે ભક્તિ જગત અને ઈચ્છાઓથી અલિપ્તતા તરફ દોરી જાય છે, ત્યારે હૃદય આનંદથી ભરાઈ જાય છે, અને પ્રભુના સાચા સ્વરૂપનું પ્રાગટ્ય થાય છે. હ્રદયમાં પ્રભુના સાચા સ્વરૂપનો સાક્ષાત્કાર થતાં જ હૃદયની ગાંઠ છૂટી જાય છે, સર્વ સંદેહ દૂર થાય છે અને કર્મના બંધનનો નાશ થાય છે.
તેથી જ્ઞાની લોકો ખૂબ જ આનંદ સાથે ભગવાન શ્રી કૃષ્ણને તેમનો પ્રેમ અને ભક્તિ અર્પણ કરે છે, જેના દ્વારા તેઓ પરમ શાંતિ પ્રાપ્ત કરે છે. પ્રકૃતિના ત્રણ સ્વરૂપો છે-
આનો સ્વીકાર કરીને, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને રુદ્રના રૂપમાં ભગવાન બ્રહ્માંડની રચના, જાળવણી અને વિનાશની ભૂમિકા ભજવે છે. જો કે, સત્વથી ભરેલા ભગવાન શ્રી વિષ્ણુના કમળ ચરણોમાં પૂજા અને સમર્પિત કર્યા પછી જ મનુષ્યનું અંતિમ કલ્યાણ શક્ય છે.
જેમ લાકડાની તુલનામાં, ધુમાડો શ્રેષ્ઠ છે, અને ધુમાડાની તુલનામાં અગ્નિ પણ શ્રેષ્ઠ છે, કારણ કે અગ્નિ વૈદિક ધાર્મિક વિધિઓ અને યજ્ઞોમાં સારું પરિણામ આપે છે. એસસમાન રીતે,
તમસની સરખામણીમાં રજસ શ્રેષ્ઠ છે અને સત્વ રજસ કરતાં પણ શ્રેષ્ઠ છે, કારણ કે તે પ્રભુની પ્રાપ્તિ તરફ દોરી જાય છે.
તમસ
પ્રાચીન સમયમાં, મહાન આત્માઓ તેમની સુખાકારી માટે સત્વથી ભરેલા ભગવાન શ્રી વિષ્ણુની પૂજા કરતા હતા. અત્યારે પણ જેઓ એમના પગલે ચાલે છે, એ જ કલ્યાણ માટે ભક્ત બને છે. જેઓ ભૌતિકવાદી દુન્યવી અસ્તિત્વના આ મહાસાગરથી આગળ વધવા માગે છે, તેઓ બીજાઓ વિશે ખરાબ મોં ન બોલે, જેઓ બીજામાં દોષો જોતા નથી, ભૈરવ અને રજસિક અને તામસિક ગુણોથી ભરેલા અન્ય ભૂતપ્રેતના ઉગ્ર સ્વરૂપોની પૂજા કરતા નથી, પરંતુ ભગવાન વિષ્ણુ અને તેમના સત્વથી ભરેલા અન્ય અવતારોની પૂજા કરતા નથી.
રાજસ
> પરંતુ જેમનો સ્વભાવ રાજસિક અને તામસિક છે, તેઓ ધન, શક્તિ અને સંતાનની ઈચ્છાથી ભૂત, પૂર્વજો અને પ્રજાપતિઓની પૂજા કરે છે, કારણ કે તેમનો સ્વભાવ તે જીવો જેવો જ છે. વેદો ભગવાન કૃષ્ણનો જ ઉલ્લેખ કરે છે. બધા યજ્ઞો (હોમ)નો હેતુ પણ શ્રી કૃષ્ણ છે. યોગ શ્રી કૃષ્ણ માટે કરવામાં આવે છે, અને તમામ ક્રિયાઓની પરાકાષ્ઠા પણ ભગવાન શ્રી કૃષ્ણમાં છે.
આધ્યાત્મિક જ્ઞાન શ્રી કૃષ્ણના વૈશ્વિક સ્વરૂપની પ્રાપ્તિ તરફ દોરી જાય છે. તપસ્યા શ્રી કૃષ્ણને પ્રસન્ન કરવા માટે કરવામાં આવે છે. તમામ ધાર્મિક પ્રથાઓ શ્રી કૃષ્ણ માટે કરવામાં આવે છે, અને તમામ ક્રિયાઓ અને તમામ કાર્યો તેમનામાં એકરૂપ થાય છે. જોકે ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ પ્રકૃતિ (કોઈપણ વસ્તુનું મૂળ અથવા કુદરતી સ્વરૂપ; મૂળ અથવા પ્રાથમિક પદાર્થ) અને તેના લક્ષણોથી વંચિત છે.
દૈવી ઊર્જા
તેમની દૈવી ઉર્જા અથવા માયા, જે અસાધારણ બ્રહ્માંડના પરિપ્રેક્ષ્યમાં હાજર છે, પરંતુ વિજ્ઞાનના પરિપ્રેક્ષ્યમાં માત્ર એક પૌરાણિક કલ્પના છે, આ બ્રહ્માંડ અને તેમાં રહેલી દરેક વસ્તુનું સર્જન કરે છે. આ
ત્રણ ગુણો- સત્વ, રજસ અને તમસ એ જ માયાના અભિવ્યક્તિઓ છે; તેમ છતાં ભગવાન તેમની અંદર રહે છે, તેમની સાથે સંકળાયેલા દેખાય છે.
વાસ્તવમાં, તેઓ શુદ્ધ જ્ઞાનનું સંપૂર્ણ મૂર્ત સ્વરૂપ છે. આગ અનિવાર્યપણે એક જ છે, પરંતુ જ્યારે તે વિવિધ પ્રકારના લાકડામાં દેખાય છે, ત્યારે તે અલગ હોવાનું જણાય છે. તેવી જ રીતે, ભગવાન એક હોવા છતાં, તે જીવોની વિવિધતા અને તેઓ જે સ્વરૂપોમાં પૂજા કરે છે તે મુજબ તે ઘણા દેખાય છે.
એ ભગવાન છે જે સૂક્ષ્મ તત્ત્વો, ઇન્દ્રિયો અને મન દ્વારા, જીવનની વિવિધ પ્રજાતિઓનું સર્જન કરે છે, અને પછી, તે દરેકમાં પ્રવેશીને, આ સંસારિક જીવનના સારનો અનુભવ કરે છે. તે તમામ જીવોનું સર્જન કરે છે અને દેવો, મનુષ્યો, પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓમાં વિવિધ અવતાર લે છે. તેમની લીલાઓ (દૈવી રમત) દ્વારા દરેકને તેમના આશીર્વાદ અને કૃપાથી પોષણ અને વર્ષા કરવાના હેતુથી.
