{શ્રીમદ ભાગવત મહાત્મય (શ્રીમદ ભાગવતની મહાનતા)} {પ્રકરણ ચાર} સુનાકાડી ઋષિઓએ કહ્યું- સુત જી! તમે અમારી સાથે ઘણી મૂલ્યવાન માહિતી શેર કરી છે. તમે લાંબુ જીવો અને અમને તમારા ઉપદેશો આપતા રહો. આજે અમે તમારી પાસેથી શ્રીમદ ભાગવતનું અનોખું મહત્વ સાંભળ્યું છે. સુતજી, હવે કૃપા કરીને અમને કહો કે શ્રીમદ ભાગવતનું સ્વરૂપ અને સ્વરૂપ શું છે? જ્ઞાનના માધ્યમો શું છે અને તેમાં કેટલા શ્લોક છે? તેને સાંભળવાની સાચી, સાચી રીત કઈ છે? અને, વક્તા અને સાંભળનારની વિશેષતાઓ શું છે, એટલે કે વક્તા અને સાંભળનાર કેવા હોવા જોઈએ? સુત જી કહે છે- હે ઋષિઓ, શ્રીમદ ભાગવત અને ભગવાનનું સ્વરૂપ હંમેશા એક છે, અને તે સ્વરૂપ સચિતાનંદ (શાશ્વત, ગતિશીલ અને આનંદમય) સ્વભાવનું છે. શ્રીમદ ભાગવત એ સર્વોચ્ચ સાહિત્ય છે જે ભગવાન કૃષ્ણ પ્રત્યેના પ્રેમથી ભરેલા ભક્તોના હૃદયમાં મધુર, દિવ્ય પ્રેમ અને દિવ્ય મધુરતા પ્રગટ કરે છે. તે તમામ પ્રવચનોમાં શ્રેષ્ઠ છે જે જ્ઞાન, વિજ્ઞાન, ભક્તિ અને આના ચાર આવશ્યક ભાગોને સમજાવે છે. તે માયા (ભ્રમ)ને દૂર કરી શકે છે, તે માયાના વિનાશક તરીકે પણ ઓળખાય છે. શ્રીમદ ભાગવત તેની પ્રકૃતિમાં અનંત અને અવિનાશી છે, તો તેનું ચોક્કસ માપ કેવી રીતે નક્કી કરી શકાય? પ્રાચીન સમયમાં ભગવાન વિષ્ણુએ બ્રહ્માને માત્ર ચાર શ્લોકમાં જ્ઞાન આપ્યું હતું. હે ઋષિઓ! ફક્ત ભગવાન બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવ જ આ સૌથી દૈવી શ્રીમદ ભાગવતના અપાર ઊંડાણોમાં પ્રવેશ કરી શકે છે અને તેમાંથી તેમના ઇચ્છિત અસ્તિત્વને પ્રાપ્ત કરી શકે છે. જો કે, એવી વ્યક્તિઓના કલ્યાણ માટે જેમની બુદ્ધિ અને વૃત્તિ સંકુચિત અને મર્યાદિત છે, ઋષિ વ્યાસે પરીક્ષિત અને શુકદેવ વચ્ચેના સંવાદના રૂપમાં શ્રીમદ ભાગવતની રચના કરી. આ ગ્રંથમાં અઢાર હજાર શ્લોક છે. કાલી (રાક્ષસ) ના પ્રભાવથી પીડિત જીવો માટે, આ પવિત્ર ભગવદ મહાપુરાણ તેમનું અંતિમ આશ્રય છે. હવે, ચાલો આપણે ભગવાન કૃષ્ણની સુંદર દિવ્ય કથાઓના ઉત્સુક શ્રોતાઓ વિશે વધુ સમજીએ. શ્રોતાઓને બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરી શકાય છે- ઉત્તમ (ઉચ્ચ) અને અધમ (નીચલું). ઉચ્ચ શ્રોતાઓના વિવિધ પ્રકારો છે જેમ કે 'ચાતક', 'હંસ', 'શુક' અને 'મીન' વગેરે. તેવી જ રીતે નીચલા સ્તરના શ્રોતાઓને 'વૃક', 'ભરુંદ', 'વૃષ', 'ઉષ્ટ્ર' વગેરે તરીકે વર્ગીકૃત કરી શકાય છે. ચાટક એ કોયલ પક્ષીનો ઉલ્લેખ કરે છે જે ફક્ત પાણી પીવા માંગે છે જે વાદળમાંથી પડે છે અને પાણીને સ્પર્શતું નથી. વળી, જે શ્રોતા ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને લગતા શાસ્ત્રોને જ સાંભળીને પોતાનું સમર્પણ કરે છે અને બાકીનું બધું છોડી દે છે તેને 'ચાટક' કહેવાય છે. હંસ (હંસ)ની જેમ જે માત્ર પાણી મિશ્રિત શુદ્ધ દૂધ પીવે છે, જે શ્રોતા ઘણા શાસ્ત્રો સાંભળે છે અને તેમાંથી માત્ર ભાવાર્થ ઉપાડે છે તેને 'હંસ' કહેવાય છે. સારી રીતે શીખવવામાં આવેલ પોપટ તેના શિક્ષક અને આસપાસના અન્ય લોકોને તેના મધુર અવાજથી ખુશ કરે છે, તેવી જ રીતે, શ્રોતા મહાન ઋષિ વ્યાસ પાસેથી ઉપદેશો સાંભળે છે અને પછી વ્યાસ અને અન્ય શ્રોતાઓને આનંદિત કરીને સુંદર અને સંયમિત રીતે સમજાવે છે. , 'શુક' કહેવાય છે. જે શ્રોતા એક પણ શબ્દ ઉચ્ચાર્યા વિના ભક્તિભાવથી દૈવી કથાઓ સાંભળે છે તેને 'મીન' કહેવાય છે, જેમ દૂધના સાગરમાં માછલી પહોળી આંખે દૂધ પીવે છે. ' (હિન્દીમાં મતલબ માછલી). જેમ જંગલમાં 'વ્રિક' (હિન્દીમાં વરુનો અર્થ થાય છે) જે વાંસળીનો મધુર અવાજ સાંભળવા ભેગા થતા ડરપોક પ્રાણીઓને તેના ભયાનક રુદનથી ડરાવે છે, તેવી જ રીતે, એક મૂર્ખ શ્રોતા પણ વર્ણન દરમિયાન જોરથી હલાવશે. 'વ્રિક' એ પવિત્ર કથાઓ અને દિવ્યતામાં લીન લોકોને ખલેલ પહોંચાડે છે. હિમાલયના શિખર પર ભૂરુંડ જાતિનું એક પક્ષી છે, જે જ્ઞાનીઓના શબ્દોનું અનુકરણ કરે છે, પરંતુ પોતાના ફાયદા માટે તેનો ઉપયોગ કરતું નથી. તેવી જ રીતે, જે વ્યક્તિ ઉપદેશો સાંભળે છે અને અન્યને આપે છે પણ પોતે તેનું પાલન નથી કરતી તેને 'ભુરુંડ' કહેવામાં આવે છે. 'વૃશ' (હિન્દીમાં બળદનો અર્થ થાય છે) શબ્દનો ઉપયોગ એવી વ્યક્તિના વર્ણન માટે થાય છે જે બધી ઉપદેશો, બધી માહિતી સાંભળે છે, પરંતુ શું ઉપયોગી છે અને શું નથી તે વચ્ચેનો તફાવત પારખવામાં અસમર્થ છે, જેમ કે બળદ જે બંને મીઠાઈઓ ખાય છે. અને કડવી દ્રાક્ષ, અસ્પષ્ટ છે. જેમ ઊંટ કેરીની મીઠાશ છોડીને માત્ર લીમડાના પાન ખાય છે, તેવી જ રીતે જે વ્યક્તિ ભગવાનની દૈવી વાર્તાઓને બાજુ પર મૂકીને સતત ભૌતિક વસ્તુઓમાં મગ્ન રહે છે તેને 'ઉંટ' (હિન્દીમાં ઊંટનો અર્થ થાય છે) કહેવાય છે. આ કેટલાક નાના તફાવતો છે જે અહીં સમજાવ્યા છે. 'બ્રહ્મર' (મધમાખી) અને 'ગધ' (ગધેડો) જેવા બે પ્રકારના શ્રોતાઓ વચ્ચે અન્ય તફાવતો છે. આ બધા તફાવતો વ્યક્તિના સ્વાભાવિક અને સહજ વર્તનના આધારે નક્કી કરવાના હોય છે. એક આદર્શ શ્રોતા તે છે જે અન્ય દુન્યવી ઇચ્છાઓને બાજુ પર રાખે છે, વક્તા સમક્ષ નમ્રતાથી બેસે છે અને માત્ર ભગવાન કૃષ્ણની દૈવી વાર્તાઓ સાંભળવા માંગે છે. શ્રોતાએ અંજલિ મુદ્રા (પ્રાર્થનાની સ્થિતિ)માં શિષ્યની જેમ ખૂબ જ સચેત અને સમજવામાં સારો, નમ્ર, સંપૂર્ણ શ્રદ્ધા અને ભક્તિ સાથે ઉપદેશો અને જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવું જોઈએ. શ્રોતાએ પોતે જે શીખ્યા અને મેળવ્યા છે તેનું ચિંતન કરવું જોઈએ અને વિચારવું જોઈએ, જે તેઓ સમજી શકતા નથી તે પૂછે છે, પવિત્ર માન્યતા જાળવી રાખે છે અને ભગવાન શ્રી કૃષ્ણના ભક્તો માટે હંમેશા આદર અને પ્રેમ રાખે છે. આવી વ્યક્તિ વક્તા દ્વારા પ્રશંસાત્મક શ્રોતા તરીકે ગણવામાં આવે છે. ఇప్పుడు నేను స్పీకర్ యొక్క లక్షణాలన వివరిస్తాను. સદા ભગવાનમાં લીન, કોઈ પણ વસ્તુની અપેક્ષા વિના, બધા માટે મૈત્રીપૂર્ણ, પ્રેમાળ, ગરીબો પ્રત્યે દયાળુ, વિવિધ ઉદાહરણો અને દ્રષ્ટિકોણથી સત્ય સમજાવવા અને સમજાવવા માટે પૂરતા બુદ્ધિશાળી. મહાન ઋષિઓ દ્વારા પણ. હે ઋષિઓ! હવે મને દિવ્ય શ્રીમદ ભાગવત કથા (વાર્તાઓ) સાંભળવાની અને તેમાં લીન થવાની યોગ્ય રીત સમજાવવા દો. આ વફાદાર અભિગમને અનુસરીને, વ્યક્તિ આનંદથી ચમકે છે અને આનંદથી વિસ્તરે છે. શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણના પાઠ કરવાની ચાર રીત છે- સાત્વિક, રાજસ, તમસ અને નિર્ગુણમ. જે ઘણા પવિત્ર પદાર્થોથી સુશોભિત યજ્ઞ (હોમા) તરીકે તૈયાર કરવામાં આવે છે અને સાત દિવસમાં (સમગ્ર શ્રીમદ ભાગવત) પાઠ કરવા માટે ખૂબ જ મહેનત અને ઉત્સાહની જરૂર પડે છે તેને 'રાજસ' કહે છે. 'સાત્ત્વિક' એ દિવ્ય કથાના સારનો ધીમો આનંદ છે, જે એક કે બે મહિનાના સમયગાળામાં આંતરિક સુખ અને ભક્તિનો સંપૂર્ણ વિકાસ કરે છે. ભૂલથી તેને ત્યજી દેવું અને જ્યારે સ્મૃતિ આવે ત્યારે તેને ફરી શરૂ કરવું, તેને એક વર્ષ સુધી આળસ અને ઉપેક્ષા સાથે 'તમસ' કહી શકાય. તેમાં સામેલ ન થવું વધુ સારું છે કારણ કે તે માત્ર અસ્વસ્થતા લાવે છે. જ્યારે પ્રેમ અને ભક્તિથી શ્રવણ કરવામાં આવે છે, વર્ષો, મહિનાઓ અને દિવસોના નિયમોનું પાલન કરવાની વિનંતીનો ત્યાગ કરવો તે 'નિર્ગુણમ' ગણાય છે. શ્રીમદ ભાગવતમાં શુકદેવજી દ્વારા રાજા પરીક્ષિતનું વર્ણન પણ નિર્ગુણ તરીકે કરવામાં આવ્યું છે. તેમાં સાત દિવસનો ઉલ્લેખ રાજાના જીવનના બાકીના દિવસો પ્રમાણે સાત દિવસમાં સમગ્ર ગ્રંથને સમજાવવાનો નિયમ સ્થાપિત ન કરવો જોઈએ. ભારતમાં અને અન્ય સ્થળોએ પણ, ભાગવત મહાપુરાણનો પાઠ ત્રિગુણ (સાત્વિક, રાજસ અથવા તમસ) અથવા નિર્ગુણ મોડમાં તેમની પસંદગી મુજબ કરવો જોઈએ. આખો મુદ્દો પરમાત્મા શ્રીમદ ભાગવતને કોઈપણ રીતે સાંભળવાનો છે. శ్రీకృష్ణుని లీలలను (దైవిక నాటకాలు) వినడం, పాడడం మరియు అనుభవించడంలో మాత్రమే ఆకత్రమే ఉన్నవారికి మరియు ముక్తిని (మోక్షం) కోక్షం) కోరుకోని వారికి, శ్రీమద్ భగవత్ పరమ పరమ. અને જેઓ ભૌતિક દુન્યવી દુ:ખ અને મોક્ષ (મોક્ષ)ની શોધ કરે છે, તેમના માટે આ શાસ્ત્ર જ જન્મ-મરણના રોગને દૂર કરી શકે તેવી દવા છે. તેથી, કાલી (રાક્ષસ) ના આ યુગમાં આ સૌથી પવિત્ર ગ્રંથને વાંચવાનો અને સાંભળવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ. કર્મ (હોમસ વગેરે) જે સફળતા તરફ દોરી જાય છે તે એવા લોકો માટે દુર્લભ છે જેઓ માત્ર દુન્યવી આનંદમાં વ્યસ્ત રહે છે અને સતત ભૌતિક આનંદ, ક્ષમતા, સંપત્તિ અને યોગ્ય પદ્ધતિઓના જ્ઞાનનો અભાવ શોધે છે. આવી સ્થિતિમાં આવા લોકોએ શ્રીમદ ભાગવત વાંચવાનો અને સાંભળવાનો પણ પ્રયાસ કરવો જોઈએ. આ શ્રીમદ ભાગવત વ્યક્તિને ધન, સંતાન, જીવનસાથી, વાહન, ખ્યાતિ, ઘર અને શાશ્વત રાજ્યનું પણ આશીર્વાદ આપે છે. સંપૂર્ણ નિષ્ઠા અને ભક્તિ સાથે શ્રીમદ ભાગવતનો જાપ અથવા સાંભળ્યા પછી, વ્યક્તિ આખરે ભગવાન હરિના પરમ ધામને પ્રાપ્ત કરી શકે છે. શ્રીમદ ભાગવત કથાનું આયોજન કરનારા, સ્વયંસેવી, આયોજન અને ભાગ લેનારાઓએ પણ તેમની સેવા અને તેમના સમર્પણ અને સહકારથી મદદ કરવી જોઈએ. સમર્થન અને સ્વયંસેવકોને પણ કૃપા અને આશીર્વાદ મળે છે. વ્યક્તિ 'ભગવાન કૃષ્ણ' અથવા 'ઐશ્વર્યા' શોધે છે. શ્રી કૃષ્ણ સિવાય, દરેક વસ્તુ અને કોઈપણ વસ્તુ જે વ્યક્તિ ઈચ્છે છે તે સંપત્તિમાં છવાયેલી હોય છે અને તેને સંપત્તિ કહેવામાં આવે છે. વક્તા (એક શ્રીમદ ભાગવતનું વર્ણન કરે છે) અને શ્રોતાઓ (એક શ્રીમદ ભાગવતનું વર્ણન સાંભળે છે) પણ બે પ્રકારના હોય છે - એક ભગવાન કૃષ્ણને શોધે છે અને બીજું સંપત્તિ શોધે છે. જો વક્તા અને શ્રોતા બંને એક જ પ્રકારના હોય તો ભાગવતનો સાર વધે છે અને પરમ આનંદ અને આનંદમાં લીન થઈ જાય છે. જો વક્તા અને સાંભળનાર વચ્ચે વિચારો અને ઈચ્છાઓમાં તફાવત હોય, તો તે સંવાદિતાનો અભાવ પેદા કરશે અને અપૂર્ણતા તરફ દોરી જશે. જો કે, જેઓ ભગવાન કૃષ્ણ પ્રત્યે અમર્યાદિત પ્રેમ અને ભક્તિ ઇચ્છે છે, તે કહેનાર અને સાંભળનાર બંને, વિલંબિત હોવા છતાં, તેમના ઇચ્છિત લક્ષ્યો ચોક્કસપણે પ્રાપ્ત કરશે. પરંતુ જેઓ ધનની પ્રતીતિ ધરાવતા હોય તેમને શાસ્ત્રોમાં જણાવેલા કર્મકાંડ અને કાર્યોના માર્ગે ચાલવાથી જ સફળતા કે પ્રાપ્તિ થાય છે. જો કોઈ વ્યક્તિ અમુક ધાર્મિક વિધિઓનું પાલન કરતું નથી અથવા તેમાં ખામીઓ છે, પરંતુ તે ભગવાન શ્રી કૃષ્ણને પ્રસન્ન કરવા માંગે છે અને તેના હૃદયમાં નિઃસ્વાર્થ અને બિનશરતી પ્રેમ છે, તો ભક્તિ અને શુદ્ધ પ્રેમ ભગવાનને સંતુષ્ટ કરવા માટે શ્રેષ્ઠ કર્મ તરીકે સેવા આપે છે. જો કે, શ્રીમદ ભાગવતના કથન દરમિયાન, વક્તા (ભાગવત મહાપુરાણનું વર્ણન કરનાર વ્યક્તિ), અને શ્રોતાઓએ (કોઈ ઇચ્છા અથવા સંકલ્પ સાથે કથા સાંભળતા), કથાના અંત સુધી તમામ નિયત નિયમો અને વિધિઓનું ધ્યાનપૂર્વક પાલન કરવું જોઈએ: દરરોજ, સવારે, બધા ફરજિયાત કાર્યો કરવા; ભગવાન (શ્રી કૃષ્ણ)ના ચરણ કમળની પૂજા કરવી અને દૈવી ગ્રંથો શ્રીમદ ભાગવત અને ગુરુ વ્યાસ દેવજીની પણ પૂજા કરવી. ఆ తరువాత, గొప్ప ఆనందం మరియు ఉత్సాహత్సాహివి, భగవత్ కథను గొప్ప భక్తితో మరియు చిత్తశుద్ధితో చెప్పాలి లేదా వినాలి. વ્યક્તિએ રાજીખુશીથી દૂધ અથવા ચોખા પીવું જોઈએ (જે કંઈપણ ખાવા કે પીવા માટે આપવામાં આવે છે તે ખુશીથી સ્વીકારવું જોઈએ અને મૌન પાળવું જોઈએ, એટલે કે મૌન પાળવું જોઈએ). One should follow brahmacharya and sleep on the floor. ક્રોધ અને લોભનો ત્યાગ કરવો. દરરોજ, કથાના અંતે, કીર્તન (ભક્તિ ગીતો) કરો અને કથાના છેલ્લા દિવસે, રાત્રિ જાગરણ કરો. સમગ્ર ભગવદ મહાપુરાણનું પવિત્ર વર્ણન પૂર્ણ થયા પછી, બ્રાહ્મણોને અન્ન અને દક્ષિણા (નાણાકીય અર્પણો, ઘણીવાર આદર અને કૃતજ્ઞતાની અભિવ્યક્તિ તરીકે) અર્પણ કરવાનું શુભ માનવામાં આવે છે. જ્ઞાન, ભક્તિ અને આપણા પરમ આત્મા સાથેના સંબંધ માટે સૌજન્ય અને કૃતજ્ઞતાની નિશાની તરીકે વાર્તાકારને નવાં કપડાં, ઝવેરાત અને ગાય અર્પણ કરવી હંમેશા નૈતિક છે. આ નિયમો અને નિયમોનું પાલન કરવાથી સારા પરિવાર, ઘર, સંપત્તિ અને રાજ્યની તમામ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થશે. જો કે, ભૌતિક ઈચ્છાઓ રાખવી એ આપણી આધ્યાત્મિક યાત્રામાં એક મોટી અવરોધ છે કારણ કે તે શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણના વાસ્તવિક હેતુ, મહાનતા અને આનંદને પૂર્ણ કરતી નથી. શ્રી શુકદેવ જી દ્વારા સમજાવાયેલ આ પવિત્ર ગ્રંથ 'શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણમ'નો હેતુ કલિયુગમાં પરમ ભગવાન કૃષ્ણની પ્રાપ્તિ તરફ સીધો દોરી જવાનો છે, કારણ કે તે સતત શાશ્વત દૈવી પ્રેમ અને આનંદનું ફળ આપે છે. "સમપ્ત મિડમ્ શ્રીમદ ભાગવત મહાત્મયમ્" (આ શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણમની મહાનતા (મહાત્મય) સમાપ્ત કરે છે)

"જય જગન્નાથ"